Αρκούδες μέσα στην πόλη: Ο «ζωντανός χάρτης» της Καστοριάς με 836 καταγραφές

Έναν πρωτότυπο χάρτη που αποτυπώνει την παρουσία της καφέ αρκούδας στην Καστοριά, όχι θεωρητικά αλλά με πραγματικά δεδομένα πεδίου, δημιούργησε ο ζωολόγος και υποψήφιος διδάκτορας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Θεόδωρος Κομηνός.

Ο χάρτης βασίζεται σε 836 τεκμηριωμένες καταγραφές που συλλέχθηκαν μέσα σε μια περίοδο 3,5 ετών και αποτυπώνουν ένα εντυπωσιακά εκτεταμένο «αποτύπωμα» της αρκούδας από ορεινές και αγροτικές περιοχές μέχρι τον αστικό και περιαστικό ιστό της Καστοριάς.

836 καταγραφές σε 3,5 χρόνια – τι δείχνουν τα δεδομένα

Οι καταγραφές καλύπτουν την περίοδο από τον Φεβρουάριο του 2023 έως τις αρχές Ιουνίου 2026 και προέρχονται από συνδυασμό σύγχρονων μεθόδων παρακολούθησης:

• αυτόματες κάμερες καταγραφής (camera traps)
• drones με θερμικές κάμερες
• θερμικές κάμερες χειρός
• άμεσες οπτικές παρατηρήσεις στο πεδίο

Όλα τα δεδομένα ταξινομούνται ως κατηγορίας C1 (hard evidence), δηλαδή τεκμηριωμένες και άμεσες αποδείξεις παρουσίας του είδους.

Σύμφωνα με τον ερευνητή, οι 836 καταγραφές δεν αντιστοιχούν σε ισάριθμα ζώα, αλλά σε επαναλαμβανόμενες παρουσίες διαφορετικών ή και ίδιων ατόμων σε βάθος χρόνου.

500 σημεία έρευνας και χιλιάδες ενδείξεις στο πεδίο

Η έρευνα δεν περιορίστηκε μόνο στις οπτικές καταγραφές. Σε σχεδόν 500 διαφορετικά σημεία τοποθετήθηκαν καταγραφικά συστήματα, ενώ συγκεντρώθηκαν περισσότερες από 2.500 βιοδηλωτικές ενδείξεις, όπως:

• ίχνη και πατημασιές
• περιττώματα
• καταγραφές ζημιών σε καλλιέργειες και οπωροφόρα
• περιστατικά αλληλεπίδρασης με κτηνοτροφία
• καταγεγραμμένα τροχαία με εμπλοκή αρκούδων

Το σύνολο των δεδομένων αποτυπώνει μια δυναμική και συνεχώς μεταβαλλόμενη σχέση του ζώου με το περιβάλλον και την ανθρώπινη δραστηριότητα στην περιοχή.

Η αρκούδα «μπαίνει» στην πόλη

Ένα από τα πιο σημαντικά στοιχεία της έρευνας αφορά την παρουσία της αρκούδας όχι μόνο σε ορεινές ζώνες, αλλά και σε πεδινές, ημιαστικές και αστικές περιοχές.

Η καταγραφή της κίνησης μέσα και γύρω από οικισμούς θεωρείται κρίσιμη, καθώς συνδέεται άμεσα με τον κίνδυνο αλληλεπίδρασης ανθρώπου–άγριας ζωής.

Όπως επισημαίνει ο ερευνητής, η κατανόηση αυτών των προτύπων είναι απαραίτητη για τον σχεδιασμό μέτρων πρόληψης και διαχείρισης.

Το παράδειγμα Πολυκάρπης και Μαυροχωρίου

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται σε συγκεκριμένες περιοχές της Καστοριάς, όπως η Πολυκάρπη και το Μαυροχώρι, όπου καταγράφεται συχνή παρουσία αρκούδας.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως σημειώνεται, ένα αρσενικό άτομο εμφανιζόταν σχεδόν καθημερινά σε καλλιέργειες, αναζητώντας τροφή σε κερασιές και καλαμπόκια.

Η επαναλαμβανόμενη αυτή συμπεριφορά αναδεικνύει το ζήτημα της προσαρμογής ορισμένων ζώων σε ανθρωπογενή περιβάλλοντα και τις προκλήσεις που αυτό δημιουργεί για τις τοπικές κοινωνίες.

Πρόληψη αντί για αντίδραση

Με βάση τα ευρήματα, ο ερευνητής προτείνει τη δημιουργία οργανωμένης ομάδας πρόληψης, η οποία θα λειτουργεί σε πραγματικό χρόνο και θα παρεμβαίνει πριν τα ζώα εισέλθουν σε κατοικημένες περιοχές.

Η λογική, όπως εξηγεί, είναι ότι το κρίσιμο σημείο δεν είναι η αντιμετώπιση μιας ήδη εξελισσόμενης εισόδου στο χωριό, αλλά η αποτροπή της από νωρίς.

Ένα δύσκολο παζλ πληθυσμιακής εκτίμησης

Όσον αφορά τον συνολικό πληθυσμό της καφέ αρκούδας στην περιοχή, επισημαίνεται ότι η ακριβής εκτίμηση αποτελεί ιδιαίτερα πολύπλοκη διαδικασία.

Παράγοντες όπως οι μετακινήσεις μεταξύ ορεινών όγκων, η φυσική θνησιμότητα, η ανθρώπινη δραστηριότητα και οι περιβαλλοντικές αλλαγές καθιστούν δύσκολη την απόλυτη καταγραφή.

Ακόμη και με σύγχρονες μεθόδους, η εικόνα παραμένει δυναμική και όχι στατική.

Ένας «ζωντανός χάρτης» μιας συνύπαρξης που εξελίσσεται

Η έρευνα στην Καστοριά δεν αποτυπώνει απλώς την παρουσία ενός άγριου ζώου σε έναν τόπο.

Αποτυπώνει μια συνεχώς εξελισσόμενη συνύπαρξη ανθρώπου και άγριας ζωής σε ένα τοπίο όπου τα όρια ανάμεσα στο φυσικό και το ανθρωπογενές γίνονται όλο και πιο ρευστά.

Και ο «χάρτης από αρκούδες» δείχνει ακριβώς αυτό: ότι η φύση δεν βρίσκεται μακριά από τον άνθρωπο — συχνά κινείται δίπλα του.

Με πληροφορίες από ΑΠΕ - ΜΠΕ